PT.1.1

پته هنر نقش های رنگی بر تار و پود پارچه

پته هنر نقش های رنگی بر تار و پود پارچه

پته یکی از رودوزي‌ ها و صنایع دستی ارزشمند ايراني است كه در کرمان، سیرجان و رفسنجان،‌ از هنر دستان زنان و دختران این سرزمین خلق می‌شود و در آن، تمام سطح پارچه به‌وسيله‌ي بخيه‌هاي نخي و رنگين پوشيده مي‌شود. نخ‌هایی ظریف از جنس پشم، به رنگ‌های عنابی، مشکی، سبز، زرد, نارنجی، قرمز، آبی و سفید.

واژه پته ، برگرفته از ریشه پُت (pot)، به معنای پشم و کُرک است. فرهنگ معین واژه پت را چنین تعریف می‌کند:

پشم نرمی که از بُن موی بز روید و آن را به شانه برآرند و از آن شال بافند

در لغتنامه دهخدا هم درباره واژه پت، این‌طور آمده:

پشم بز، پشم زیر موی بز،… پشم نرمی که از بُن موی بز به شانه برآورند و از آن شال و کلاه و نمد و کپنک و امثال آن کنند.

هنرمند بومی با كمك سوزن نقوشي کاملا ذهني و بداهه را كه الهام گرفته از عواطف، پندارها و بينش‌هاي شخصي او است بر زمينه‌ی پارچه‌ی پشمي ضخيمي بنام «عريض» مي‌نشاند، نقوش زیبایی چون: بوته، سرو، ترنج و… نمای پته، منظره‌ای بدیع از گل و بوته‌های رنگین را به نمایش می‌گذارد و از آنجا که پدیدآورندگان این نما، به طور معمول زنان و دختران کرمانی بوده‌اند، نمادی است از هزاران درد و رنج و گاه شادی و شعفی که در ذهن این زنان و دختران منقوش بوده و از اثر نگاه‌های خسته آنان که هر صبح تا شام، در پی سوزن، از نقطه‌ای به نقطه دیگر حرکت کرده، خلق شده‌است.

از هنر پته‌ دوزی قالبا در دوخت کالاهایی چون رومیزی پته، سجاده و جانماز پته، جلد قرآن، پرده، کوسن، زیر لیوانی و… استفاده می‌شود.

کوسن پته

نام های دیگر پته:

فطه دوزی

سلسه دوزی

تاریخچه پته‌ دوزی:

پته در اصل سابقه‌ی تولیدی مشخص ندارد و هر یك از محققین پیدایش آن را به یكی از افسانه‌های بومی مرتبط می‌سازند و متاسفانه به‌دلیل آسیب پذیری منسوجات در برابر عوامل جوی، در موزه‌های داخلی و خارجی نیز نمونه‌هایی از پته كه بتواند كشف سابقه‌ی این هنر‌ راهگشا باشد وجود ندارد.

یکی از معروف‌ترین و در عین‌حال قدیمی‌ترین پته‌ های موجود، رو انداز مقبره شاه نعمت‌الله ولی در ماهان کرمان است که یکی از پرکارترین پته‌ های تولید شده در ایران بوده. این پته با طول ۳۵۵ سانتی متر و عرض ۲۱۰ سانتی‌متر، نتیجه دو سال کار مداوم ۱۶ زن پته دوز کرمانی است. ۱۶ زنی که به احتمال زیاد، تنها خاطره ای از آن‌ها باقی مانده‌است.

مواد مورد استفاده در دوخت پته:

«عریض»‌ پارچه‌یی پشمی و دستباف است كه در گذشته برای دوخت دامن، كت و پالتو به کار می‌رفته و به‌وسیله‌ی دستگاه‌های بافندگی چوبی تولید می‌شده است. ولی در طول زمان دستگاه‌های چوبی جای خود را به دستگاه‌های برقی دادند و پس از آن نیز تدریجا بافته‌های كارخانه‌یی جانشین «عریض»‌های دستباف شده است. هم اكنون «‌پته»‌ های استان كرمان را بیشتر این‌گونه پارچه‌های كارخانه‌یی تشكیل می‌دهند

پته دوزی صنایع دستی اصیل کرمانی

«‌رئیس»‌ كه معمولا در رنگ‌های عنابی، مشكی، سبز روشن، سبز تیره، زرد، نارنجی، قرمز، آبی تیره، سبز ماشی، لاكی و… مورد استفاده‌ی پته دوزان قرار می‌گیرد، نوعی نخ پشمی دست‌ریس یا ریسیده شده به‌وسیله‌ی ماشین است كه میزان مصرف آن به نسبت نوع نقش و ضخامت یا نازكی نخ مورد مصرف متفاوت می‌باشد. ولی به‌طور متوسط رودوزی هر متر پته به حدود ۳۷۵ تا ۴۰۰ گرم نخ احتیاج دارد.

 

سوزن مخصوص پته‌ دوزی:

نوک سوزن پته‌ دوزی نسبت به سوزن‌های معمولی پهن‌تر و سوراخ انتهای آن گشادتر است.

 

نقوش روی پته:

بته جقه یا درخت زندگی

بوته، سرو، ترنج

قیمت و اصالت صنایع دستی پته‌ را عوامل گوناگونی چون ریز و درشتی نقوش،‌ گستردگی نقوش در سطح عریض، ضخامت نخ‌ها یا همان «رئیس»، رنگ نخ‌ها و قدمت خود بافته به لحاظ تاریخی مشخص می‌کند.

نقش گل و بوته بر روی پته

فرحناز که یک زن خانه‌دار کرمانی است در این باره می‌گوید:

پته‌ ها بیشتر در رنگ‌های قرمز، فیروزه‌ای، نخودی، سبز و نارنجی وجود دارند. پته‌ های نخودی‌رنگ گران‌ترین و قرمزها ارزان‌ترین نوع پته‌ ها هستند،‌ چون در حین ساخت و دوخت و دوز کمتر از بقیه رنگ‌ها کثیف می‌شوند و این موضوع کار پته‌ دوز را راحت‌تر می‌کند. تمام پته‌ های صنایع دستی همیشه با دست و بر روی پارچه‌های پشمی دوخته می‌شود. این صنایع دستی ارزشمند ملی هنوز هم توسط دختران و زنان بومی کرمان تولید شده و نحوه دوخت آن آموزش داده می‌شود،‌ در واقع این هنر به نوعی جزو تفریح‌ها و لذت‌های خانم‌های خانه‌دار کرمانی است.

هرچه نخ به کار رفته در پته نازک‌تر باشد قیمت آن بیشتر خواهد شد و همچنین پته‌ های پر نقش و نگارتر گران‌ترند و حتی نوع دوخت و نقوش روی پته می‌تواند بر ارزش مادی آن تاثیر بگذارد. مثلا یک رومیزی پته‌ دوزی شده می‌تواند قیمتی بین سیصدهزار تومان تا سه میلیون تومان داشته باشد.

 

برای خرید صنایع دستی و محصولات دست ساز هنری کلیک کنید

خرید صنایع دستی و دست ساز های هنری از دستینو
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *