نگارگری

مینیاتور یا نگارگری ایرانی و مکاتب آن

در مقاله “مینیاتور یا نگارگری هنری با ظرافت بسیار” به معرفی هنر مینیاتور پرداختیم. در این مقاله مروری داریم بر مکاتب مینیاتور که در دوره‌های مختلف تاریخی کارهای متفاوتی نیز عرضه کرده است.

مینیاتور

مکاتب مینیاتور

مینیاتور سلجوقی

دوره سلجوقیان آغاز شکوفایی معماری و هنراسلامی است. آنچه بر نگارگری این دوره تاثیری ژرف نهاد، نقاشی‌ها، سفالینه‌ها و ظروف مینایی بود که خود تحت تاثیر هنر قدیم ایران، به خصوص سنت مانوی و سنن خاور دور بودند. همچنین قراردادهای تصویری ساسانی، ترکی مغولی و آسیای شرقی در این زمینه متاثر بودند. مکاتب نگارگری عرب نیز که تا حد زیادی تحت تاثیر سرمشق های بیزانسی قرار داشت بر نگارگریاین دوره تاثیر گذاشت. در این مکتب چهره‌ها با چشم های بادامی، دهانی کوچک و صورتی گرد با زلفانی سیاه و افشان نشان داده می‌شوند. در این مکتب آدم‌ها، جانوران و گیاهان در مقیاس غیر طبیعی  تصویر شده‌اند. پس زمینه به رنگ قرمز، سبز یا آبی و غالباً با نقش مایه‌های گیاهی و پرندگان آرایش یافته‌‌است. یکی دو درخت، چند بوته و یا چند شاخه پیچ خورده، تجسم خلاصه شده‌ای از یک منظره طبیعی است.

مینیاتور مکتب تبریز اول

مینیاتور مکتب تبریز اول

مینیاتور دوره ایلخانی (مغول)

در زمان ایلخانان سنت کار گروهی هنرمندان در کتابخانه -کارگاه های سلطنتی پدید آمد و تحت حمایت ایلخانان کتاب‌های نگارگری در زمینه های علمی و تاریخی رونق گرفت.

در نگارگری این دوره سنت‌های ایرانی و بین النهرینی پیش از مغول با سنت‌های خاور دور آمیخته شده‌اند و در عین حال ویژگی‌های تازه یافته‌اند.

تاثیرات خاور دور را بیش از همه در چهره‌ها، جنگ افزارها و جامگان مغولی می‌توان دید. نحوه ترسیم درختان، صخره‌ها، ابرها و کاربرد نقش مایه‌ای چون اژدها و ققنوس منشا چینی دارد. درختان گره‌دار، صخره‌های بلند و نوک تیز، ابرهای مواج و کنگره‌دار، نمایش حالات و عواطف انسانی و استفاده از صحنه‌های پر جمعیت‌تر از ویژگی‌های مینیاتور دوره مغول است.

مینیاتور مکتب تبریز

مینیاتور مکتب تبریز

مینیاتور در دوره جلایریان

در میان سده هشتم در پی استیلای جلایریان بر قلمرو ایلخانان، بغداد دوباره به یکی مرکز هنری فعال بدل شد و نگارگران بغداد راه نقاشان تبریز را ادامه دادند. در سبک مینیاتور دوره جلایریان پیکرهای کوچک اندازه در داخل مناظر طبیعی (تپه‌های پوشیده از گل، گیاه و درخت) و درون معماری دیوارها و درهای منقوش جای گرفتند. آدم‌ها غالباً بلند قامت و لاغر بودند که چهره‌های گرد داشتند. حرکاتشان نرم و ملایم است و اکثر آنها لباس‌های چسبان کم چین به تن دارند.

مینیاتور مکتب شیراز

مینیاتور مکتب شیراز

مینیاتور عهد مظفریان ( مکتب شیراز)

این مکتب در قرن هشتم هجری قمری همزمان با حکومت ایلخانان در شیراز پدید آمد. چرا که این خطه از هجوم مغول در امان ماند و مرکز تجمع هنرمندانی شد که با سنت‌های هنری پیش از مغول به خوبی آشنا بودند. مشخصات مینیاتور مکتب شیراز عبارتند از تپه‌های گرد، افق رفیع، زمین پوشیده از بوته‌ها، پیکرهای لاغر با سر بزرگ، چهره سه رخ ریشدار و طراحی ظریف و گاه خام دستانه. سبک شیراز تا دوره تیمور به کار خود ادامه داد. در این زمان یکی از نوادگان تیمور به نام اسکندر سلطان برجسته‌ترین هنرمندان زمان را در شیراز گرد آورد و به یاری آنان بود که گام نخست در تحول مینیاتور عهد تیمور برداشت شد.

ویژگی‌های صوری سبک  شیراز در عهد اسکندر سلطان عبارتند از: صخره‌های اسفنجی، آسمان آبی، طلایی و یا لاجوردی پر ستاره، ابرهای پیچان و دنباله دار، پیکرهای باریک اندام در جامه‌های رنگین، زمین منقوش از گل و بوته‌های منظم و گوناگون و بناهای آراسته با کاشی منقش.

مینیاتور مکتب هرات

مینیاتور مکتب هرات

مینیاتور دو ره تیموری ( مکتب هرات)

 

مکتب هرات دوره تیموری، زیبا شناسی و عناصر بصری خاصی را تقدیم نگارگری ایرانی می‌کند.  و با تحولات و نگرش خاص کمال الدین بهزاد، زمینه‌های ورود نگارگریایران به فضای متشکل از عناصر ایرانی و چینی نزدیک و زمینه های شکل‌گیری مکتب تبریز دوره صفوی فراهم می‌شود.

ویژگی‌های مکتب  هرات عبارتند از: ترکیب بندی‌های ساده، توجه به عوامل انسانی، رفتار طبیعی اندام‌ها در حالت افراد، بخش بندی فضا، کثرت اشیا، و تنوع آدمهای پر تحرک، طراحی قدی، قرار دادن پیکره‌ها در نظمی دایره‌وار، رنگ‌های غنی، تنوع در حالت‌ها و قیافه‌ها و توجه به حالات و موضوعات روزمره.

ادامه مکاتب نگارگری را در بخش بعدی شامل  دوره تیموری (مکتب هرات)،  نیمه اول صفوی(مکتب تبریز)،  نیمه دوم صفوی (مکتب اصفهان)، دوره افشاریه،  دوره قاجاریه و  دوران معاصر (مکتب تهران) بخوانید.

 

برای خرید صنایع دستی و محصولات دست ساز هنری کلیک کنید

خرید صنایع دستی و دست ساز های هنری از دستینو
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *