لاک تراشی

لاک تراشی هنری فراموش شده از خطه سبز مازندران

لاک تراشی هنری فراموش شده از خطه سبز مازندران

یکی از صنایع دستی تزیینی-کاربردی ایران لاک تراشی نام دارد. لاک تراشی در مناطق جنگلی مورد توجه هنرمندان بوده و انواع ساخته های آن بر اساس نیاز زندگی روزمره تولید می شود. روستاییان ساکن مناطق جنگلی در گذشته بیشترین نیازهای خود را از چوب تهیه می کردند و در این کار از تبحر خاصی برخوردارند. استادکاران با استفاده از ریشه و تنه ی درختان جنگلی بدون بهره گیری از ابزار کار مدرن و با ابزاری مانند تیشه و مغار، ظروف چوبی مانند جوله، کلز، لاک دانه پاش، قند چوله، تنباکو چوله، قاشق، ملاقه، کترا، تولید می کنند.

لاک تراشی

لاک تراشی

جنگل نشینان با شناختی که از انواع درختان جنگلی دارند برای ساخت مصنوعات چوبی از ریشه و چوب درختان خاصی (مانند افرا، راش، ملج، توسکا، ممرز، شمشاد، نم داروانجیلی) استفاده می کنند. این ظروف سبک تر و در مقابل سرما و گرمامقاوم تر است، ترک بر نمی دارد و در اثر ضربه به سادگی نمی شکند و معتقدند عمر مفید ظروفی که از ریشه‌ی درختان تهیه می شود، حداقل بالای صد سال خواهد بود.

لاک تراشان از ریشه‌ی تحتانی درختانی که با شیب ملایمی در خاک نفوذ کرده اند استفاده می کنند زیرا به نظر آنان قسمت تحتانی این نوع ریشه کمتر در معرض برف و باران قرار داشته است. روش نگهداری آن حفاظت از حرارت و آتش، ضربه های ناگهانی و فشار وزنی زیاد است. شاخص ترین استاد این رشته استاد عبدالله کلردی از ورازده علیای بخش چمستان نور است.

برخی از ظروف چوبی لاک تراشی که در مازندران کاربرد داردعبارت است از:

لاک تراشی

لاک تراشی

دانه پاش: به جای سینی برای پاک کردن برنج و حبوبات به کار می رود.

لاک تراشی

لاک تراشی

جوله: این وسیله شبیه پارچ آب، با گردن باریک و دهانه ای گشاد و در اندازه های متفاوت ساخته می شود. در قدیم برای دوشیدن شیر و نگه داری انواع مواد لبنی از آن بهره می گرفتند. از نقش های متداول روی بدنه‌ی جوله می توان از جوله‌ی نقش مارپیچ، نقش زنجیره ای ونقش حلوایی نام برد. بزرگترین نوع جوله، مندر نامیده می شود که حدود ۱۸ کیلو گرم ظرفیت دارد. نوع دیگری از جوله که جوله کَوَن نام دارد از ریشه ی درخت افرا تراشیده می شود.

لاک تراشی

لاک تراشی

کُلز: از این وسیله چوبی به جای ملاقه برای هم زدن و سرد کردن شیر استفاده می کردند. در مناطق مختلف مازندران این وسیله به نام های گوناگون خوانده می شود. به طور مثال در منطقه رامسر گیال در بخش مرکزی، کلز یا کلیز و در منطقه گرگان کمچه از نوع دیگر پیمانه ی شیر بنام مقار در مناطق جنگلی ساخته می شود و حدود ۲۰ کیلوگرم ظرفیت دارد.

لاک تراشی

لاک تراشی

قاشق و ملافه و کفگیر: این وسایل که در زبان محلی گچه، پل گیر و کترا نامیده می شود. از ساقه و شاخه ی درخت شمشاد تهیه شده ودر کنار انواع وسایل امروزی همچنان گذشته کاربرد دارد.

کیله لاک: به عنوان پیمانه استفاده می شود. هر پیمانه حدود ۶ کیلوگرم شالی و یا جو و حدود ۷٫۵ کیلوگرم گندم ظرفیت دارد.

لاک تراشی

لاک تراشی

عصا: از چوب درخت آزاد که به زبان محلی ازدار نام دارد تهیه می شود.

لاک تراشی

لاک تراشی

قند چوله: برای خرد کردن قند به کار می رود.

تنباکو چوله: به عنوان ظرف تنباکو مورد استفاده قرار می گیرد.

سیرکوب: در اندازه های مختلف ساخته می شود. در قدیم از این ظرف به جای هاون برای کوبیدن و خرد کردن نیز استفاده می شد.

منبع: کتاب هنرهای سنتی ایران در یک نگاه

مولفان: دکتر یاوری،مهندس عرفانی

برای خرید صنایع دستی و محصولات دست ساز هنری کلیک کنید

خرید صنایع دستی و دست ساز های هنری از دستینو
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *