قفل-سازی

قفل سازی هنری سنتی از دیرباز تا کنون در ایران

یکی از صنایع دستی تزئینی- کاربردی ایران قفل سازی نام دارد. قفل های دست ساز ایرانی از لحاظ فنی و صنعتی به انواع: قفل ثابت، کلون دار، فنر پخش شو، فنری، لوله‌ای، قلوه‌ای، زیردار، انواع بخو (قفلی چهارپایان) و رمزدار تقسیم می شوند. قفل های  دست ساز شکل دار که از پایان دوره ساسانیان تا آخر قاجاریه ساخته می‌شد، جزء زیباترین قفل‌های ایرانی است. در ساخت اینگونه قفل ها از فرم و اشکال حیوانات و گاه انسان برای زیبایی استفاده می شده است.  به این ترتیب، قفل سازان ایرانی تا حدودی توانستند خلا هنر مجسمه سازی ایران را با ساختن این نوع قفل‌ها پر کنند به همین دلیل می‌توان این صنعت را هنری دانست که رابط بین سایر هنرها نیز شده بوده است. . نمونه‌هایی از قفل‌های استاد یدالله نیکزاد در موزه‌های بزرگ دنیا ( مانند لندن، هامبورگ، شیکاگو و …) موجود است.

قفل سازی سنتی

قفل سازی سنتی

 

قفل ها در گذشته تنها کاربرد ایمنی نداشتند و کاربرد آئینی و دینی هم داشتند، بطوری که بسیاری از مردم و قفل سازان، برای امامزاده‌ها و اماکن متبرکه قفل نذر می کردند.

قفل سازی سنتی

قفل سازی سنتی

 

تاریخچه قفل سازی سنتی:

بر حسب مدارک بدست آمده ایرانیان از سده ششم میلادی قفل سازی می‌کردند. قفل در خانه کعبه، کار یک قفل ساز ایرانی به نام استاد عبداله ریاحی اهل چالشتر در استان چهارمحال بختیاری است که حدود ۹۰ سال پیش فوت کرده است. مردمان چالشتر واقع در هفت کیلومتری شهر کرد در گذشته در این زمینه فعالیت زیادی داشته‌اند ولی امروزه این حرفه بسیار کم و محدود شده و در حال منسوخ شدن است.  گرچه قفل دست ساز چالشتر به لحاظ گسترش محصولات صنعتی و ماشینی مشابه بازار خود را از دست داده است، اما هنوز هم این قفل‌ها با مصرف تزئینی و تغییر کاربری به حیات خود می‌دهد. تنوع نام تولید کنندگان قفل دست ساز  چالشتر بر روی کمان قفل نشان دهنده وجود کارگاه‌های متعدد این صنعت در این شهر بوده است.

قفل سازی سنتی

قفل سازی سنتی

شهر اصفهان و شهر کرند کرمانشاه از دیگر مراکز قفل سازی سنتی ایران است.

مواد اولیه بکار رفته در قفل‌های دست ساز آهن، مس و گاه برنج است که معمولا بصورت ورق یا شمش در بازار وجود دارد  و گاه از ضایعات آهن نیز برای تولید قفل استفاده می‌شود.

قفل سازی سنتی

قفل سازی سنتی

ابزار کار ساخت قفل دست ساز بسیار ساده و حد چکش، سندان،  سوهان، انبر و کوره است که به کمک دستان هنرمند استادکاران این حرفه به خلق آثار زیبا و ایمن منجر می‌شود.

طریقه نگهداری  بسیار ساده است. روغن کاری کردن قطعات داخلی قفل‌‌ها از راه‌هایی است که به کارکرد و سهولت استفاده از این قفل‌های دست ساز کمک می‌کند.

قفل-سازی-4

منبع:

هنرهای سنتی ایران در یک نگاه

برای خرید صنایع دستی و محصولات دست ساز هنری کلیک کنید

خرید صنایع دستی و دست ساز های هنری از دستینو
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *