طلا کوبی

طلا کوبی هنر دیرین و سنتی ایران

طلا کوبی روی فولاد یا کوفته گری یکی از صنایع‌دستی تزیینی – کاربردی ایران  نام دارد و آن عبارت است از تزیین پیکره های فولادی با ورقه های نازک طلا که نمونه های ساده‌تر آن را در تندیس های کوچک کبوتر، طاووس و هدهد بر روی علم ها در روزهای تاسوعا و عاشورا می‌توان مشاهده کرد. به نظر می‌رسد طلا کوبی روی فولاددر دوره‌ی صفویه به اوج اعتلای خود رسیده است. هنرمندان این رشته را کوفته گر یا زرکوب می‌نامند. دطلا کوبی روی فولاد هنرمند به ساخت اشیا و احجامی با فولاد می‌پردازد که سطح‌رویی آن‌ها نیز با مفتول طلا، برنج یا نقره نقش اندازی می‌شود.

طلا کوبی

طلا کوبی

طلا کوبی در گذشته

طلاکوبی روی فولاد یا همان کوفته گری است. درگذشته طلاکوبی روی فلزات مانند مس، برنج و مفرغ نیز انجام می‌شد. موج‌دار کردن فولاد با طلا و نقره را «طلاکوبی» می‌گویند که به زرکوبی یا مطلا کاری نیز مشهور است. ابزار عمده‌ی زرکوب، کارد طلاکوبی است که محلی که باید طلاکوبی شود را به شکل ضربدر دندانه و زبر کرده، سیم، زر یا نقره به ضخامت هفت‌صدم میلی‌متر در آن گذاشته، چکش‌کاری می‌کنند. سپس با سنگ عقیق یا یشم آن را پرداخت می‌کنند تا ضمن درخشان شدن، بهتر به زمینه‌ی فولادی جفت شود.

طلا کوبی

طلا کوبی

روش کار به این صورت است که طلای ناب را با کوبیدن بسیار، به‌صورت تسمه درمی‌آورند. سپس آن را مربع کرده و بارها بارها، این مربع‌ها را لابه‌لای کاغذ هایی از الیاف توت و کتیرا باپوست روده گذاشته و با چکش های سنگین بر روی آن می‌کوبند تا ضخامت این ورقه طلا به ۰۰۰۳۷۵/۰ سانتیمتر برسد. آنگاه محلی را که قرار است طلاکوبی شود، با سوهانی مخصوص زبر کرده و یا نقر می‌کنند (شیار ایجاد می‌کنند) و ورقه‌ی طلا را در آن محل می‌نشانند و به‌وسیله‌ی مهره عقیق آن را، مهره می‌کنند (هوای زیر آن را تخلیه می‌کنند یا به‌اصطلاح امروزی وکیوم می‌کنند یا کوفته گری می‌کنند). به این صورت مفتول یا ورقه‌ی نازک طلا بر روی محل موردنظر می‌نشیند (می‌چسبد). لازم به توضیح است که محل نصب ورقه‌های طلا، از پیش طراحی‌شده و از نقوش اسلیمی یا ختایی استفاده می‌شود.

طلا کوبی

طلا کوبی

این هنر امروزه در شهر اصفهان از رواج خوبی برخوردار است. در قدیم برای تزیین افزار جنگ، زره ها، مهمیزها، دسته‌ی چاقو و شمشیر و اشیایی از این قبیل، از هنر طلاکوبی استفاده می‌شد. امروزه برای تزیین پیکره های کبوتر و … که در روز عاشورا یا سایر مراسم مذهبی استفاده می‌شود، کاربرد دارد. لازم به ذکر است که گاهی پیکره هایی به‌طور منفرد نیز ساخته‌شده و طلاکوبی می‌شود. نمونه‌ایی از این هنر، در موزه‌ی صنایع‌دستی معاصر ایران موجود است. روش نگهداری آن حفاظت از رطوبت مداوم، اشیای نوک‌تیز و برنده است و با دستمال کمی مرطوب قابل تمیز کردن است.

منبع: هنرهای سنتی ایران در یک نگاه

مولفان: دکتر حسین یاوری، مهندس فاطمه عرفانی

برای خرید صنایع دستی و محصولات دست ساز هنری کلیک کنید

خرید صنایع دستی و دست ساز های هنری از دستینو
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *