پارچه زربافت

زری بافی صنایع دستی گرانبها بافت پارچه از الیاف طلا و نقره

زری بافی صنایع دستی گرانبها بافت پارچه از الیاف طلا و نقره

 زری بافی یکی از شاخه های قدیمی صنایع دستی ایرانی است پارچه های حاصل آن اغلب برای لباس اشراف و درباریان استفاده می شده است. دهخدا در تعریف پارچه زری می‌گوید: ” زربفت نوعی پارچه است که تمام آن یا گل‌ها و خطوط آن از تار و پود سیمین یا زرین باشد.” در تعریفی دیگر آمده است  اصولاً به پارچه‌ای که در بافت آن الیاف طلا، نقره و یا گلابتون به کار رفته باشد زری یا زربفت می‌گویند.”

زربفت

تاریخچه زری بافی

در تاریخ نساجی ایران زمان پیدایش زری بافی ناپیداست ولی با استناد به روایت می‌توان چنین استنباط کرد که نخست در زمان هخامنشیان این صنعت ایجاد گشته و در عهد ساسانیان به اوج شکوه خود رسیده است، به طوری که پند قرن منسوجاتی که با تارهای زر و سیم بافته می‌شده لباس سلاطین را تشکیل می‌داده است. در قبر شارلمانی پادشاه معروف فرانسه نیز یک قطعه پارچه زری بافی متعلق به سلطنت ساسانیان بدست آمده که امروز در موزه ایون فرانسه نگهداری می‌شود. همچنین پوپ می‌گوید در قرن ۲ و ۳ هجری شمسی ایالات خوزستان، گیلان، استرآباد، طبرستان و خراسان هرکدام سالانه مقدار زیادی پارچه‌های ابریشمی و زری به صورت مالیات به دربار خلفای عباسی می‌فرستادند. مراکز بزرگ این هنر تا زمان صفویان اصفهان، ابیانه و یزد بودند که پارچه‌های زری دولا در آن بافته می‌شد. در کنار این مراکز کاشان نیز که از عهد ساسانیان در زمینه زری بافیشهرت جهانی داشت به تولید این پارچه مشغول بود.

زری بافی

با حمله مغول بسیاری از مراکز پارچه بافی که تا آن زمان فعال بودند ویران شدند و از بین رفتند. با این وجود بعد از مدتی کارگاه‌های پارچه بافی در شهرهای سلطانیه، یزد، کاشان و نیشابور دایر شد.

زری بافی -1

در دوران صفویه انواع پارچه‌های زری بافی با نخ‌های زیبای گلابتون بافته می‌شد که از انواع آن می‌توان به شجر دوزی، زری اطلسی، زری برجسته گلدار و ختایی اشاره کرد که عمدتاً مورد استفاده شاه، درباریان امرا و اشراف می‌گرفت. پارچه‌های زری بافی در این عصر متنی محکم داشته و از رشته‌های طلا و نقره که یکی در میان و راه راه بافته می‌شده حاصل می‌گشت. نقش گل‌ها خاص و منحصر به فرد است. زری‌بافی ها در عصر صفوی علاوه بر دارا بودن بازار مناسب در داخل کشور به خارج کشور نیز صادر می‌شد و کشورهای آسیایی و اروپایی از ان استفاده می‌کردند.

زری بافی-3

در حال حاضر زری بافی در دانشگاه‌ها و موسسات آموزشی هنری آموزش داده می‌شود.

انواع زری بافی

  1. زری دارایی: در این زری تارها تماماً از ابریشم پودها از ابریشم و گلابتون است. در این نوع تعداد الیاف گلابتون بیشتر از الیاف ابریشم است و به همین دلیل این نوع زری کمی سنگی و خشن است.

زری دارایی

  1. زری اطلسی: در نوع دوم پارچه‌های زربفت، تارها از ابریشم است و نخ‌های پود همانند نوع اول از ابریشم و گلابتون است ولی برعکس نوع اول تعداد الیاف ابریشم بیشتر از الیاف گلابتون است. این نوع زری بسیار لطیف و ظریف است.

زری بافی اطلسی

  1. زری پشت کلاف: در این زری بر خلاف انوع قبلی تمام سطح زمینه دارای نقش نیست و نقوش مجزا از هم روی زمینه ساده بافته می‌شوند. معمولا زمینه تراکم بافت نداشته و بسیار نازک است. پودهای رنگی اضافی به هنگام بافت در فاصله بین دو نقش در پشت پارچه کشیده می‌شود و پارچه به گلدوزی شباهت پیدا می‌کند. در این پارچه کمتر از الیاف گلابتون استفاده می‌شود.

زری بافی پشت کلاف

  1. زری لپه باف: این نوع زری شباهت بسیاری به زری پشت کلاف دارد با این تفاوت که پودهای اضافی در پشت کار دیده نمی‌شود، ولی زمینه معمولا ساده و بدون نقش است. در این نوع بافت، ماسوره حامل پود رنگی فقط از لابلای تارهایی که حامل نقش است عبور می‌کند و از تارهای زمینه کار که ساده است پودی عبور نمی‌کند و طبعاً قسمت‌های نقشدار پارچه برجسته تر از زمینه پارچه است.

زری بافی لپه باف

برای خرید صنایع دستی و محصولات دست ساز هنری کلیک کنید

خرید صنایع دستی و دست ساز های هنری از دستینو
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *