khatam

خاتم کاری هنری سنتی، پایدار و اصیل

خاتم کاری هنری سنتی، پایدار و اصیل

قبل از معرفی هنر خاتم کاری به بررسی معنی لغوی آن بر اساس دو منبع مهم زبان فارسی می پردازیم. در لغت نامه دهخدا خاتم اینگونه تعریف شده است : “نشاندن پاره های استخوان در چوب با نقش و نگار”. در دایرةالمعارف معارف فارسی خاتم را اینگونه تعریف کرده اند: ” هنر آراستن سطح اشیاء به صورتی شبیه موزائیک، با مثلث‌های کوچک”.

جای دستمال کاغذی خاتم کاری

اما سوال مهم این است که خاتم کاری  از کجا آمده و اولین بار ساخته دست چه گروه یا افرادی بوده است؟

در جواب این سوال همین بس که هنوز هم بعد از گذشتن سال های دراز ،از به وجود آمدن این هنر در مورد مخترع آن روایات گوناگونی وجود دارد . اين هنر از زمان‌هاي دور در خاور نزديك شناخته شده است . هنر خاتم کاری نوع مخصوصي از هنر دستي است كه قدمت زيادي ندارد. قديمي ترين نمونه آن در اروپا تقريبا همزمان با قديمي ترين نوع آن در ايران است . درايتاليا نوع خاصي از اين هنر دستي به صورت قطعات استخوان، عاج، چوب كه گاه رنگ مي شده و گاه بدون رنگ به كار مي رفته و بر روي هم طرحي را تشكيل مي داده است كه قدمت آن به سده  هشتم هجري قمري( ۱۴ م) مي رسد.

گويا هنر خاتم کاری به شيوه امروزي قبل از صفويه و در عهد استيلاي ايلخانان مغول بر ايران و ايجاد رابطه مستقيم بين ايران و چين از مملكت چين به ايران آمده ولي در خود ايران هم پيش از ظهوراسلام به گونه اي خاتم کاری رواج داشته است .

جا قلمی خاتم کاری

رنگهايي كه در چين با آن كار مي كردند دو رنگ و سياه و سفيد بوده است ولي زماني كه این هنر به ايران آمد ايرانيان رنگ هاي سياه، قرمز، سبز، زرد را نيز به كار بردند . بعلاوه از نظر شك هندسي هم از خود ابتكاراتي به خرج دادند . مثلا بيشتر كارهاي چيني يا به شكل مربع يا شش ضلعي بود . ولي ايرانيان اشكال سه، پنج، هشت، ده و دوازده را نيز به آن افزودند . در چين نوع مفتولي كه به كار مي رفت از جنس روي و قلع بود ولي ايرانيان به جاي آن از مفتول برنجي استفاده كردند.

خاتم کاری ترکیب اشکال هندسی منظم

فارق از تاریخچه هنر خاتم کاری و و نحوه به وجود آمدن و مبدا آن ، صنعت خاتم و خاتم کاری همواره یکی از مهم ترین صنایع دستی کشور ما ایران است و به راحتی میتوان ادعا کرد که هنرمندان مرز و بوم کشور ما در خلق این صنعت دستی یعنی خاتم در جهان بی همتا هستند و این موضوع صنعت توریسم ما را هم تحت تاثیر خود قرار داده به گونه ای که اکثر توریست هایی که به ایران سفر میکنند خاتم را به عنوان سوغات ایران به کشور خود میبرند.

در دوران معاصر بيشتر برجستگان اين هنر از شهر هنر پرور شيراز برخاسته اند . بدون گفتگو در صدر همه خاتم سازان معاصر بايداز استاد محمد حسين صنيع خاتم نام برد . بيشتر هنرمندان معروف خاتم ساز در محضر اين استاد هنر خاتم سازي را فرا گرفته اند.

یکی از ویژگی هایی که در کنار سلیقه و ذوق هنری خاتم کاری در به وجود آوردن اثری منحصر به فرد به چشم می خورد “صبر و حوصله” است، در اثبات این ادعا کافی  است نگاهی به کاخ های قدیمی ایران بیاندازیم!  نقل است که در یکی از کاخ های رضاشاه هفتاد خاتم کار با شاگردانشان ۳ سال به کار گماشته شدند تا کار خاتم دیوار کاخ پایان بیابد.

برای خرید صنایع دستی و محصولات دست ساز هنری کلیک کنید

خرید صنایع دستی و دست ساز های هنری از دستینو
1 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *