ارسی-سازی

ارسی سازی هنر ساخت پنجره های مشبک زیبا اما از یادرفته

ارسی سازی هنر ساخت پنجره های مشبک زیبا اما از یادرفته

هنر ارسی‌ سازی (در و پنجره‌های مشبک چوبی که بین شبکه‌ها با شیشه‌های کوچک معمولاً رنگی پر شده) از اواخر دوره قاجار تا اوایل پهلوی رواج فراوان داشته و به احتمال زیاد پس از آن به خاطر مقرون به صرفه نبودن متروکه مانده‌است. کریم پیرنیا، ارسی را درب مشبک چوبی رو به حیاط دانسته و برخلاف تصور عامه که آن را هنری وارداتی از روس‌ها می‌دانند، معتقد است که نمونه‌های قدیم‌تر  این نوع پنجره ها را می‌توان در بناها و نقاشی‌های ایرانی یافت. کردستان، معبد ارسی‌ های ایران است. سنندج را شهر ارسی‌ ها می‌دانند و تا دلتان بخواهد استاد چوب کار و ارسی ساز داشته، تقریباً همه جای آن می‌توان آن را پیدا کرد.

 

پنجره مشبک رنگی همان ارسی
بنجامین در وصف این نوع پنجره در سفرنامه خود می‌نویسد: ایرانیان به جای آنکه برای اتاق‌های خود به شیوه غربی چندین پنجره بسازند، همه را یکجا جمع کرده یک پنجره بزرگ که از سقف تا کف اتاق می‌رسد، برای اتاق در نظر می‌گیرند و این پنجره بزرگ را با قاب‌های مختلف به سه یا چهار قسمت تقسیم می‌کنند و در هر قسمت با به کاربردن شیشه‌های رنگی کوچک، نمای خارجی و داخلی زیبایی برای اتاق فراهم می‌آورند. ارسی در شهرهای مختلف نام‌های گوناگونی دارد؛ برای نمونه در یزد به «درهای شکم‌پاره» و در قزوین به «درهای چند چشم» موسوم است از جمله بناهای دارای این پنجره های رنگیمی‌توان به ارگ کریمخانی، خانه محتشم، بنای دیوانخانه و باغ دولت آباد اشاره کرد.

پنجره ارسی رو به حیاط
بخش‌های پنجره ارسی

ارسی‌ ها اجزا و قطعات مختلفی دارند که در تمام آن‌ها مشترک‌اند یکی از این اجزا چهار چوب کلی کار است که خود به وسیله اجزای چوبی دیگر هم از عرض (بوسیله وادار) و هم از ارتفاع (بواسطه تیرهای افقی) تقسیم می‌شوند، این تقسیم بندی‌ها علاوه بر تقسیم دهانه بزرگ ارسی به قسمت‌های کوچک‌تر سهولت در امر باز و بسته کردن لنگه‌ها و ظریف‌کاری بر قسمت‌های مختلف آن را امکان پذیر می‌سازد و بر استحکام و ایستایی آن نیز می‌افزاید. با این حال اجزای تشکیل دهنده آنرا می‌توان به قسمت‌های ذیل تقسیم نمود:
۱_ چهار چوب که استخوان‌بندی اصلی پنجره را تشکیل می‌دهد و شامل ردیف‌هایی از چوب بصورت طولی، عرضی و منحنی است که سایر اجزای آن را در بر می‌گیرد.
۲_ وادار که در واقع همان ستون‌های عمودی ارسی است، که پنجره را به قسمت‌های مساوی بر اساس تعداد لنگه‌ها تقسیم می‌کند.
۳_ پاخور یا پاشنه که به قسمت پائین و افقی چهار چوب اطلاق می‌شود و ارتفاع آن در بیشتر موارد بین ۱۰ تا ۳۰ سانتی‌متر است.
۴_ پاتاق یا کتیبه قسمت عمده و اصلی جهت تزئین و مشکل‌ترین بخش این هنر جهت ساخت را شامل می‌شود؛ که در واقع پنجره ارسی با وجود آن شکل گرفته و جلوه‌گر می‌شود. و درک‌ها در داخل آن جای می‌گیرد و شامل فرم‌های مختلف است.

زیبایی خیره کننده پنجره ارسی بعد از تابش آفتاب

کارکرد سطح مشبک پنجره‌های ارسی

تأمین نور فضای درونی، در معرض دید قرار دادن فضای بیرونی، کاهش شدت تابش نور آفتاب و گرما، ایجاد زیبایی در نمای ساختمان، حفظ حریم و محدودیت فضای بیرون، دور کردن حشرات مزاحم (شیشه‌های رنگی این پنجره‌ها با ایجاد نورهای رنگارنگ باعث دور شدن و خارج شدن حشرات مزاحم از فضای بیرونی اتاق‌های می‌شوند.) از جمله کارکردهای پنجره‌های ارسی است.

پنجره-ارسی-3

برای خرید صنایع دستی و محصولات دست ساز هنری کلیک کنید

خرید صنایع دستی و دست ساز های هنری از دستینو
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *